poniedziałek

22

Grudzień 2014

Zasady funkcjonowania polskiego systemu emerytalnego

Data publikacji: 11 czerwca 2012

Dokonana w 1999 r. reforma, ukształtowała współczesny system emerytalny w Polsce, włączając do niego nowatorski sposób oszczędzania na emeryturę. Obok tradycyjnych kont emerytalnych w ZUS, utworzono Otwarte Fundusze Emerytalne, których zadaniem jest pomnażanie części oszczędności emerytalnych na rynku kapitałowym.
Te dwie drogi oszczędzania na emeryturę – I filar w ZUS oraz II filar w OFE – uzupełnia filar III – dobrowolne konta emerytalne, dodatkowo pomnażające nasze środki. Fundamentalny charakter zmian wiązał się również z wdrożeniem porządku przechodzenia na emeryturę, według określonego modelu – tradycyjnego bądź zreformowanego – w zależności od wieku ubezpieczonych.

Współczesny system emerytalny
Zreformowany w 1999 r. system emerytalny funkcjonuje obecnie jako struktura złożona z tzw. „trzech filarów” – dwa pierwsze mają charakter obowiązkowy, a trzeci fakultatywny:
• I filar – stanowi go indywidualne konto w ZUS (obowiązkowe, administrowane przez państwo). Emerytury z I filaru opierają się na systemie dystrybucyjnym, który ma charakter tzw. umowy międzypokoleniowej. Wypłaty emerytur są finansowane ze składek obecnie pracujących osób. Składki te są rejestrowane na rachunkach indywidualnych, ale nie są inwestowane (są bezpośrednio dystrybuowane świadczeniobiorcom), nie podlegają również dziedziczeniu – w przypadku śmierci.
• II filar – Otwarty Fundusz Emerytalny, będący indywidualnym kontem o obowiązkowym charakterze, którym zarządza niezależna prywatna instytucja – Powszechne Towarzystwo Emerytalne (PTE). Wpłacane składki są lokowane w instrumenty rynku kapitałowego: obligacje skarbowe i korporacyjne, depozyty bankowe, bony skarbowe oraz akcje. Od 1999 r. 14 funkcjonujących na polskim rynku OFE, zgromadziło aktywa o wartości 238 mld zł. Po osiągnięciu wieku emerytalnego, składki zgromadzone na indywidualnych kontach są wypłacane wraz z emeryturą z I filara.
• III filar – element systemu emerytalnego, w którym uczestnictwo ma charakter dobrowolny. Składają się na niego trzy produkty inwestycyjno-ubezpieczeniowe:
• IKE – Indywidualne Konto Emerytalne, pozwalające dodatkowo odkładać środki na emeryturę, którego główną zaletą jest zwolnienie od podatku od zysków kapitałowych. IKE są oferowane przez fundusze inwestycyjne, firmy ubezpieczeniowe, banki i domy maklerskie, a zdeponowane w nich środki instytucje te lokują w akcje, obligacje, depozyty bankowe, fundusze inwestycyjne oraz inne produkty finansowe. Co roku określana jest maksymalna składka możliwa do wpłacenia na IKE, stanowiąca trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (obliczanego przez GUS) – w 2012 r. kwota ta wyniosła 10?578 zł. Pieniądze zdeponowane na IKE mogą zostać wycofane w dowolnym czasie, lecz jeśli dojdzie do tego przed odejściem na emeryturę, wszystkie zyski kapitałowe będą opodatkowane według stawki 19 proc. W styczniu 2012 r. w Polsce otwartych było około 800 tys. IKE.

Co to jest IKZE?
Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to nowy produkt na rynku ubezpieczeń emerytalnych w Polsce. IKZE stanowią kolejną formę fakultatywnego oszczędzania pod kątem przyszłych emerytur i są zwykle oferowane przez te same instytucje, które angażują się w prowadzenie IKE. Również wpłacane składki są przedmiotem alokacji w instrumentach rynku kapitałowego, takich jak akcje, obligacje czy jednostki funduszy inwestycyjnych, natomiast ich unikalną cechę stanowi możliwość odliczenia od ich podstawy opodatkowania. Wpłacone składki nie mogą być wycofane przed przejściem na emeryturę, a ich roczna suma jest ograniczona do 4 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne za rok poprzedni (ograniczenie ustawowe w 2012 r. do kwoty 4030,80 zł). Są one również dziedziczone w przypadku śmierci właściciela IKZE.

Oszczędzanie w PPE
Pracowniczy Program Emerytalny to system zbiorowego oszczędzania środków, powoływany przez pracodawcę, którego członkami mogą być tylko pracownicy danej firmy. Składki płacone przez pracowników, określa pracodawca, jednak na poziomie nie większym niż 7 proc. wynagrodzenia brutto pracownika. Zarządzającym PPE są zwykle firmy ubezpieczeniowe, które odpowiadają także za lokowanie zgromadzonych środków w instrumentach rynku kapitałowego (najczęściej w funduszach inwestycyjnych). Składki na PPE podlegają dziedziczeniu.

Wprowadzanie nowego systemu emerytalnego w życie
System emerytalny w obecnym kształcie został wdrożony w 1999 r. Poniższe zasady dotyczą włączania kolejnych grup obywateli do nowego systemu:
• wszyscy obywatele poniżej 30 roku życia (w roku 1999) zostali zakwalifikowani do nowego systemu (ZUS oraz OFE);
• obywatele w wieku od 30 do 50 lat (w roku 1999) mieli wybór pomiędzy pozostaniem w starym systemie (ZUS) a przejściem na nowy system emerytalny – 53 proc. populacji wybrało nowy system emerytalny;
• wszyscy obywatele powyżej 50 roku życia (w roku 1999) pozostali w starym systemie (ZUS).

Sytuacja w II filarze – PTE i OFE
Powszechne Towarzystwo Emerytalne jest spółką utworzoną w celu zarządzania OFE (funduszem emerytalnym). PTE zatrudnia doradców inwestycyjnych, którzy inwestują pieniądze, zebrane ze składek członków funduszu. PTE może działać wyłącznie jako spółka akcyjna, przy minimalnym poziomie kapitału własnego 5 mln euro. Wyłącznym zadaniem PTE jest tworzenie i zarządzanie funduszem emerytalnym oraz reprezentowanie go wobec osób trzecich. Otwarty Fundusz Emerytalny jest osobą prawną, ustanowioną poprzez wyodrębnienie puli aktywów, zarządzaną i reprezentowaną przez PTE. Członkowie OFE dysponują jednostkami rozrachunkowymi, dającymi im prawo do części aktywów zgromadzonych w OFE. Początkowo rynek tworzyło 21 funduszy emerytalnych, stworzonych głównie przez polskie instytucje finansowe (banki, firmy ubezpieczeniowe) oraz międzynarodowe korporacje ubezpieczeniowe. Obecnie, w wyniku procesów fuzji funduszy, na rynku funkcjonuje czternaście OFE:
1.Aegon OFE
2.Allianz OFE
3.Amplico OFE
4.Aviva OFE Aviva BZWBK
5.AXA OFE
6.Generali OFE
7.ING OFE
8.Nordea OFE
9.Pekao OFE
10.PKO BP Bankowy OFE
11.Pocztylion OFE
12.Polsat OFE
13.PZU „Złota Jesień” OFE
14.Warta OFE

Od początku funkcjonowania nowego polskiego system emerytalnego, na rynku doszło do 7 transakcji fuzji oraz przejęć w obszarze PTE oraz OFE.

Autor jest wiceprezesem zarządu Augeo Ventures Sp. z o.o.

Tagi: , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


− cztery = 2

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>