Bóle kręgosłupa. Problem medyczny, społeczny i ekonomiczny

Bóle poszczególnych odcinków kręgosłupa: bóle krzyża, pleców, karku – stanowią w krajach wysokorozwiniętych, zurbanizowanych, jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych i w tym sensie mogą być uważane za chorobę cywilizacyjną. Czynniki odpowiadające za ten stan, to przede wszystkim te związane z siedzącym trybem życia i małą ilością ruchu. Składają się one na problem cywilizacyjny, który umownie określa się jako przemianę współczesnego człowieka w „homo sedentarius” – człowieka siedzącego, który większość czasu w ciągu całego swojego życia spędza w tej właśnie pozycji, płacąc za to rachunek w postaci bólów różnych odcinków kręgosłupa. Z powodu swojej masowości problem ten zyskuje wymiar społeczny. Według niektórych oszacowań, około trzy czwarte populacji ogólnej w ciągu swojego życia cierpi z powodu bólów kręgosłupa. W krajach rozwiniętych na bóle pleców skarży się przynajmniej raz w życiu od 54 proc. do 80 proc. osób, przy czym u 25-60 proc. przybierają one postać bólu przewlekłego. U 23 proc. pacjentów z bólami dolnego odcinka kręgosłupa i 15 proc. z bólami szyi prowadzi on do utraty sprawności. Tu należy dodać, że bóle te często mają charakter nawrotowy. O ile nie dojdzie do radykalnej modyfikacji czynników, które uruchomiły mechanizm bólowy, to na ogół blisko połowa osób, które doświadczyły bólu kręgosłupa, doświadczy go ponownie w ciągu następnego roku. Bóle samej tylko dolnej części kręgosłupa są w USA drugim co do częstości powodem nieobecności w pracy. Jednocześnie zespoły bólowe kręgosłupa lędźwiowego są trzecią co do częstości przyczyną przeprowadzanych w tym kraju zabiegów chirurgicznych. Udowodniono, że powodem i przyczyną ponad 80 proc. zespołów bólowych kręgosłupa są zmiany i przemieszczenia dotyczące krążków międzykręgowych (dyskopatia).

Częstość występowania bólów kręgosłupa w Polsce
W Polsce zespoły bólowe kręgosłupa stanowiły do niedawna ogółem około jedną trzecią wszystkich przyczyn zwolnień i czasowej niezdolności do pracy w populacji dorosłych. Według danych ZUS za rok 2006 r. ogólnie choroby układu kostno-stawowego, mięśniowego i tkanki łącznej dpowiadały za ponad 21 mln (21?167,7 tys.) dni absencji chorobowej co stanowiło 11,8 proc. wszystkich udzielonych dni zwolnienia lekarskiego. Korzystali z nich nieco częściej mężczyźni, stanowili oni 59,2 proc. grupy pacjentów korzystających ze zwolnień z tym rozpoznaniem. Najwięcej zwolnień z powodu tych rozpoznań otrzymywali pacjenci w grupach wiekowych 40-59 lat (63,7 proc.). Trzeba odnotować także stwierdzane w niektórych badaniach występowanie w Polsce problemu bólów kręgosłupa także w młodszych przedziałach wiekowych – wśród dorastającej młodzieży. Bóle kręgosłupa są przede wszystkim problemem państw rozwiniętych, zurbanizowanych i uprzemysłowionych. Około trzy czwarte dorosłej populacji doświadcza w ciągu życia różnego rodzaju bólów kręgosłupa. Około 20 proc. doświadcza ich w danym roku. U około 8 proc. populacji przybierają one charakter przewlekły. Wydaje się, że są one związane przede wszystkim z siedzącym trybem życia, w dalszej zaś kolejności z ciężką pracą fizyczną, Niezależnymi czynnikami ryzyka są otyłość i palenie tytoniu. Mają one związek z pracą w pozycji siedzącej, pracą związaną z podnoszeniem ciężarów oraz pracą w warunkach wibracji. Nie wykazano natomiast związku bólów (dolnego odcinka kręgosłupa) z pracą w pozycji stojącej, czy z pracą zawodową wymagającą chodzenia.

Problem ekonomiczny
Zespoły bólowe kręgosłupa mają charakter choroby cywilizacyjnej. Skala problemu – znaczna częstość występowania – nadaje im kontekst społeczny. Dlatego zagadnienie bólów kręgosłupa, ich leczenia i ich konsekwencji ze względu na „efekt skali” czyni je znaczącą pozycją na liście kosztów, zarówno w rozumieniu „kapitału społecznego” jak i w rozumieniu środków finansowych. Wymiar ekonomiczny choroby odnosi się w pierwszej kolejności do nakładów bezpośrednich, poniesionych na leczenie i rehabilitację, ale w dalszej kolejności do strat spowodowanych niesprawnością i absencją chorobową, a także do potencjalnych utraconych korzyści. Te pozycje na liście kosztów, dotyczą nie tylko budżetu samego chorego i jego bliskich, ale ze względu na częstość występowania, także całego systemu ubezpieczeń i finansów państwa.

Autor jest neurochirurgiem w Centrum Medycyny Sportowej.

Tagi: choroby cywilizacyjne, kręgosłup, zdrowie, zwolnienia lekarskie